وبلاگ تخصصی تاریخ اسلام

سالگرد شمسی عید غدیر

سبحان پاکپور — Sat, 09 Apr 2011 10:45:04 GMT

سلام،چند وقت پیش یه مطلب جالب تو بعضی از سایت ها مثل موسسه غدیر دیدم؛ با این مفهوم که عید نوروز سالگرد شمسی عید غدیرِ!

چند روز بعدش از یکی از روحانیون که استاد دانشگاه هم هست شنیدم که درباره عید نوروز روایت زیاد داریم و معمولا سندشون ضعیفه! چون شخص در این باره کار کرده بود قبول کردم و چیزی نگفتم.

ولی روز بعدش تو یکی از مراسمات یکی از روحانیون که استاد حوزه بود و فوق العاده در ضمینه روایت کار کرده بود و برای خودش کسی هست، حرف همون استاد دانشگاه رو تأیید کرد ولی گفت که عید نوروز سالگرد شمسی عید غدیرِ بعد سوال کردم که: مگه نگفتید که سند روایت ها مشکل داره؟ گفت: آره گفتم؛ ولی این سالگرد تو تاریخ ثابت شده و برای اثباتش نیازی به روایت نداره!

ایران در سفرنامه مارکوپولو

محمد حسین قربانیان — Mon, 24 Jan 2011 08:28:46 GMT

سفرنامه‌ها منابع ارزشمندی برای مطالعات تاریخی است. این آثار جزییاتی از آداب، عادت‌ها و حیات اجتماعی اقوام گذشته را ثبت کرده‌اند. «سیاحت‌نامه فیثاغورث در ایران» منسوب به فیثاغورث دانشمند برجسته یونان قدیم، «المسالک و الممالک» ابن‌خردادبه، «سفرنامه ابن‌فضلان»، «سفرنامه ابودلف»، «سفرنامه ابن‌حوقل»، «سفرنامه ابن‌بطوطه»، «سفرنامه کلاویخو» و «سفرنامه مارکوپولو» ازجمله سفرنامه‌هایی است که پیش از عهد صفویه نگاشته شده و حاوی اطلاعاتی درباره ایران می‌باشد.

مارکوپولو در سال 652 قمری‌ /‌1254 میلادی در ونیز ایتالیا متولد شد. پدرش «نیکولو پولو» بازرگانی فعال بود که با قسطنطنیه داد و ستد تجاری داشت. در سال 1260 میلادی نیکولو با برادرش مافئو راه مشرق پیش گرفتند تا از سرزمین‌های اصلی تولیدکنندگان کالاهایی از قبیل ابریشم، ادویه، سنگ‌های قیمتی، عاج، پوست‌های مرغوب و جواهرآلات و... دیدن کنند. مسافرت آنان 9 سال به طول انجامید و به خدمت قوبیلای قاآن فرمانروای مغولی چین رسیدند. آنان در سال 1271 مجددا از ونیز عازم چین شدند. این بار مارکوی جوان نیز همراه آنان بود. سفر اخیر 24 سال به طول انجامید که 17 سال آن را با احترام و اعتبار نزد خاقان چین سپری کردند و سرانجام در سال 1295 به ونیز بازگشتند. مارکو که اینک 41 سال داشت در پی درگیری‌های ونیز و جنوا به زندان افتاد. او در زندان با کمک یادداشت‌ها و محفوظاتش خاطرات سفر را برای هم بند خود تقریر کرد و سفرنامه خود را به یادگار گذاشت.

توصیفات مارکوپولو از سفرهایش به سایر کاشفان و بازرگانان اروپایی الهام بخشید تا دانش جغرافیایی خود را گسترش داده و در دنیایی فراتر از گذشته گام نهند. کریستف کلمب با الهام از نوشته‌های مارکو اندیشید که امکان دارد با سفر دریایی به سوی غرب، به مشرق زمین برسد. هنگامی که او در سال 1492 در آمریکای شمالی گام نهاد نامه‌هایی از پادشاه اسپانیا به همراه داشت که برای فرمانروای چین نوشته شده بود. او یک نسخه از کتاب مارکوپولو نیز به همراه داشت که حاشیه‌های زیادی بر آن نوشته شده بود.

مارکو در ایران: مارکو در قرن هفتم هجری‌/‌سیزدهم میلادی به ایران سفر کرد. تبریز نخستین شهر بزرگ ایران بود که مارکو به آن وارد شد. وی آن را با نام «تاوریز» می‌خواند. شهر تبریز در زمان اباقاخان (680 ـ 663) یعنی چند سال قبل از ورود مارکوپولو به آنجا مقر اصلی ایلخانان بود. در این زمان با سقوط بغداد و افول رونق آن، تبریز اهمیتی بیش از پیش یافته بود. بویژه که جاده تجارتی هندوستان به قسطنطنیه در آن ایام از این شهر می‌گذشت. او می‌گوید: «تبریز از چنان موقعیت خوبی برخوردار است که کالای بازرگانی از هندوستان و بغداد و موصل و هرمز و جاهای دیگر به آسانی وارد شهر می‌شود... مردم از راه داد و ستد و پیشه وری روزگار می‌گذرانند و پیشه وری عبارت است از پارچه‌بافی به انواع گوناگون، پارچه‌هایی گرانبها از زر و ابریشم بافته می‌شوند. در اینجا سنگ‌ها و مرواریدهای گرانبهایی هم خرید و فروش می‌شود و داد و ستد در شهر بسیار خوب است و بازرگانان مسافر به سودهای کلانی می‌رسند.» چنان که پیداست مولفه‌های اقتصادی و تجاری محور توصیفات مارکو را تشکیل می‌دهد. ظاهرا در زمان مارکو اروپایی‌های زیادی در تبریز به سر می‌بردند. او می‌گوید: «بازرگانان لاتین‌زبان زیادی به تبریز می‌آیند». نکته دیگر وجود «ارمنی ها، نستوری ها، یعقوبی‌ها و گرجی‌ها» در تبریز است. این دقت مارکو برای اروپاییان که از مدت‌ها قبل فقط کلیسای رومی را می‌شناختند قابل توجه است. او همچنین درباره مسلمانان قضاوت تندی دارد و می‌گوید: «به موجب قانونی که پیامبر آورده است، بدرفتاری با غیرمسلمانان و گرفتن مال آنها گناه شمرده نمی‌شود».

وی در راه بازگشت در سال 1294 دوباره به تبریز آمد. در این زمان به وجود صومعه‌ای اشاره کرده و می‌گوید: «در نزدیکی تبریز صومعه خداپسندانه‌ای قرار دارد که اسمش بارساموی مقدس است. راهب بزرگی در کسوت کرملی‌ها با راهب‌های زیادی در این صومعه به سر می‌برد. آنها برای پرهیز از بیکاری و تنبلی همواره به بافتن کمربندهای پشمی مشغولند... چون این کمربندها درد بدن را برطرف می‌کنند همه مشتاق به دست آوردن آن هستند.»

مارکو پس از تبریز از ساوه یاد می‌کند. از طریق حمداله مستوفی خبر داریم که ساوه در آن زمان از 46 دیه تشکیل شده و شهری آباد بود. ساوه همان شهریست که بنابر گفته‌ها سه مغ، اهل آنجا ازجمله اولین کسانی بودند که خبر از تولد حضرت عیسی دادند و برای ملاقات وی به سوی اورشلیم شتافتند. مارکو کنجکاوانه به دنبال نشانی از آنان می‌گشت. او از مردم درباره زندگی این سه مغ پرسید، اما کسی نبود که در این باره چیزی بداند. در این راستا از قلعه‌ای یاد می‌کند که به قلعه آتش پرستان معروف بود.

این جهانگرد ایران را مرکب از 8 ایالت می‌داند: 1ـ قزوین 2ـ کردستان 3ـ لرستان 4ـ شولستان 5 ـ اصفهان 6 ـ شیراز 7 ـ شبانکاره 8 ـ تون و قائن؛ این تقسیم بندی با موقعیت جغرافیایی ـ سیاسی ایران در زمان ایلخانان انطباق دقیقی ندارد. البته ایران در آن زمان واحد سیاسی یکپارچه‌ای نبود و برخی نواحی حکومت‌های مستقلی داشتند، ولی از مقایسه با آثاری چون تقویم‌البلدان ابوالفداء به اهمیت مناطق دیگری چون خوزستان، گیلان، کرمان و... رهنمون می‌شویم. از تجربه‌های تلخ مارکو برخورد با راهزنان بود. به نظر می‌رسد در مناطق کم جمعیت و کویری راهزنی معمول بوده است.

پس از این مارکو درباره شهر یزد سخن می‌راند. به زعم وی پارچه‌های ابریشمی موسوم به «یزدی» نزد بازرگانان شهرت فراوانی داشته و به همه جای دنیا صادر می‌شد. او می‌گوید: «در صورتی که بخواهید از شهر (به سمت کرمان) خارج شوید باید 8 روز از صحرایی بگذرید که در آن فقط 3 محل برای اطراق مسافر وجود دارد.» وجود نخلستان‌های زیاد و شکارهایی چون بلدرچین و کبک و گورخر نیز در این نواحی برایش جالب توجه بوده است. پس از یزد به کرمان می‌رسد، از نظر او مردم کرمان خوب و آرام هستند.

او کرمان را مرکز سنگ‌های قیمتی و سنگ‌های صنعتی مثل آهن می‌‌داند. علاوه بر آن عملکرد زنان کرمانی در تولید صنایع‌دستی از نظر مارکو دور نمانده است. «زنان و دختران با سوزن گلدوزی‌های زیبایی از ابریشم و طلا با رنگ‌ها و نقشه‌های مختلف درست می‌کنند و در تزیین پرده‌ها و لحاف‌ها و بالش‌های اغنیا به کار می‌برند.» او همچنین به چشمه‌های آب گرم متعددی در این ناحیه اشاره می‌کند که امراض پوستی را معالجه می‌کند.

همچنین می‌گوید در کوه‌های این سرزمین بهترین بازها و مهم ترین پرنده‌های دنیا یافت می‌شوند. دقتش درباره کرمان به آن جهت بود که 3 بار از این شهر عبور کرد. کرمان در آن زمان از رفاه نسبی برخوردار بود و اهمیت استراتژیک داشت. این شهر پس از ایلخانان، در زمان تیموریان و صفویان میزبان کمپانی‌های هلندی و انگلیسی هند شرقی شد.

وی پس از کرمان از شهر بزرگی به نام «کمدی» نام می‌برد. ویرانه‌های این شهر در دوره جدید در شمال جیرفت شناسایی شد. ظاهرا در پی حملات مکرر مغول‌ها این شهر رونق خود را از دست داد. دشت هرمز نیز در سفرنامه مارکو مورد توجه قرار می‌گیرد. این ناحیه محل داد و ستد بازرگانان خلیج فارس بود. مارکو به رونق آن در ارتباط با تجار هندی اشاره کرده و از کشتی‌های بزرگ مملو از ادویه، مروارید، پارچه، سنگ‌های قیمتی و اجناس دیگر یاد می‌کند.

شرح وی درباره هرمز یکی از بخش‌های مهم درباره ایران است. او می‌گوید: «کشتی‌های که در هرمز ساخته می‌شود برای بحرپیمایی خیلی خطرناک است و مردمی که با آن سفر می‌کنند همیشه در معرض خطرند. علت آن این است که سازندگان در ساختن کشتی هیچ میخ به کار نمی‌برند، زیرا چوبی که برای ساختن کشتی به کار می‌رود چنان سخت است که درصورتی که بخواهند میخ در آن فرو کنند مانند ظروف سفالین از هم می‌ترکد خود میخ هم گاهی می‌شکند یا خم می‌شود بنابراین دو انتهای الوارها را با کمال دقت سوراخ می‌کنند بعد میخ‌های چوبی محکمی در آن سوراخ‌ها فرو برده و سر میخ‌ها را با طناب‌های محکمی به هم می‌بندند به این صورت دماغه‌کشتی یا عقب‌کشتی به یکدیگر متصل می‌شود. برای محافظت ته کشتی‌ها نیز قیر یا زفت به کار نمی‌برند بلکه با یک نوع روغن ماهی روغن‌مالی کرده سپس با تفاله شاهدانه یا کتان یا کنف درزها را پر می‌کنند. کشتی‌ها فقط دارای یک دکل، یک سکان و یک عرشه هستند. لنگرشان آهنی نیست در نتیجه در هوای طوفانی کشتی‌ها به طرف ساحل رانده شده و با برخورد به سنگ‌های ساحلی خرد می‌شوند. ساکنان این محل مسلمان و سیه چرده‌اند... با خرمای مخلوط به مواد دیگر یک نوع شراب خوبی می‌سازند.

کسانی که عادت به شرب مسکرات ندارند اگر کمی از آن بنوشند فوری اسهال می‌گیرند، اما پس از بهبود به مزاجشان سازگار می‌شود و آنها را فربه می‌کند غذای مردم بومی اینجا با غذای ما متفاوت است. با نان گندم و گوشت سروکاری ندارند و بیشتر غذایشان را خرما و ماهی شور تشکیل می‌دهد... برای مردم متشخصی که می‌میرند رسم است که مدت 4 هفته هر روز بالای سرش عزاداری می‌کنند. بعضی اشخاص هستند که اصلا حرفه شان نوحه خوانی و گریه زاری است. در مقابل اجرت معینی می‌آیند و بالای سر مردگان عزا می‌گیرند و گریه و شیون به راه می‌اندازند» او به بادهای گرم موسمی و گاه کشنده این منطقه نیز اشاره‌ای دارد.

گزارش مارکوپولو از چگونگی وضعیت اسماعیلیه در ایران درست یا نادرست سند جالبی درباره این فرقه است. این گزارش دست کم حاصل گفت‌وگوهایی است که در محافل آن روزگار وجود داشته است. او حسن صباح را با عنوان پیرمرد کوهستان خطاب کرده و نام او را علاءالدین برمی‌شمرد. مارکو می‌گوید: «او در وسط دره زیبایی باغ مجللی ایجاد کرده بود که در آن انواع درختان میوه‌های لذیذ و گل‌های معطر یافت می‌شد. کاخ‌های کوچک و بزرگ نیز در نقاط مختلف باغ وجود داشت که همه با نقاشی‌های زیبا و پرده‌های ابریشمین و کارهای دستی کم نظیری تزیین شده بود. به وسیله نهرهای باریکی که در این ساختمان‌ها حفر شده بود، آب زلال، شیر، شراب و عسل به هر طرف جاری بود و ساکنان این کوشک‌ها را دوشیزگان زیباروی و خوش اندامی تشکیل می‌دادند که کاری جز آوازخوانی و رقص و موسیقی نداشتند. او در اینجا تعداد زیادی غلام نیرومند داشت که همچون پیروی مسلمانان از پیامبرشان از پیر کوهستان پیروی می‌کردند. آنها در کسوت حشاشیون رسالت مهمی به عهده داشتند.

آنها ابتدا دسته دسته با تریاک بی هوش می‌شدند و سپس به بهشت موصوف راه می‌یافتند. وقتی که پیر کوهستان برای سر به نیست کردن کسی احتیاج به یکی از غلامان خود داشت دستور می‌داد تا او را دوباره به کمک تریاک به حالت خلصه برده او را از بهشت خارج کنند. بازگشت به باغ منوط به انجام دستور می‌شد و مرد بی نوا برای رسیدن به مقصود به هر کاری تن می‌داد. در سال 1262 میلادی هلاکوخان برآن شد که به زندگی پیرکوهستان و فرقه اش پایان دهد. سپاه بزرگی 3 سال تمام کاخ وی را در محاصره داشت و سرانجام موفق به تسخیر آن شد. پیرکوهستان و یارانش کشته شدند و کاخ و باغ سحرانگیز با خاک یکسان گردید.»

البته سفرنامه وی وجهی آسیب‌شناختی نیز دارد، مارکو که پس از جنگ‌های صلیبی متولد شده بود متاثر از پیش‌فرض‌های غربیان درباره اسلام و پیامبر(ص) بود. وی در مواردی بی‌اخلاقی‌هایی نظیر دزدی را که در سرزمین‌های اسلامی مشاهده می‌کرد به آیین محمدی نسبت داده است. او شناخت دقیقی از بینش مسلمانان و فرقه‌های موجود نداشت، مثلا دیانت اسماعیلیان الموت را محمدی می‌خواند به این ترتیب چنین متبادر می‌شود که بین خشونت‌های پیروان حسن صباح و آیین محمدی ارتباطی وجود دارد. تمایلات مسیحی او نیز در اثرش نمود آشکار دارد. مثلا در ارتباط با سقوط خلافت آل عباس و تسلیم خلیفه‌المستعصم می‌گوید خلیفه پس از دیدن معجزات و کرامات کفاشی مسیحی (جنبیدن کوه از جای) قلبا مسیحی شد و زیر لباس خود صلیب می‌آویخت، پس از مرگش این صلیب را بر گردنش یافتند.

جمال رزمجو

منابع:

سفرنامه مارکوپولو ترجمه: حبیب‌اله صحیحیمارکوپولو در ایران: آلفونس گابریل، ترجمه: پرویز رجبیسفرهای مارکوپولو: مری هال، ترجمه: فرید جواهرکلامسفرنامه مارکوپولو: سیاح جاودان و دربار خاندان مغول، عبدالمحمد آیتی، مجله‌ اطلاع‌رسانی و کتابداری، بهار 1352.

منبع:جام جم- نگارگر ایام

صلیبیان و میراث علمی اسلامی

محمد حسین قربانیان — Wed, 19 Jan 2011 09:15:44 GMT

امروز داشتم برای امتحان ترمم، کتاب الصحیح من سیرة النبی الاعظم رو مطالعه می کردم که با مطلب قشنگی در مورد کتابهای اسلامی که در اسپانیا سوزانده شده؛ مواجه شدم. که در ادامه متن رو از کتاب نقل می کنم:
«موندی در تاریخ خود می گوید: کتابهایی که مردم اسپانیا در شهر قرطبه سوزاندند بالغ بر یک میلیون و پنجاه هزار مجلد می شد. این جدای از کتابهایی بود که در سایر مناطق اندلس از بین بردند.(1)
ویلس معتقد است که مسیحیان فقط یک میلیون و پنج هزار مجلد کتاب سوزاندند. در وفیات الاسلاف آمده: اسقف طلیطله بیش از هشتاد هزار جلد کتاب اسلامی را سوزاند. فرنگیان پس از غلبه بر غرناطه بیش از یک میلیون کتاب نفیس را از بین بردند.(2)
برخی از مورخان مصر گفته اند: کتابهایی که از مسلمانان باقی مانده است در مقابل کتابهایی که مسیحیان صلیبی، مغول و اسپانیاییها سوزاندند قطره ای از دریا بود.(3)
هنگامی که در جنگهای صلیبی، فرنگیان شهر طرابلس را تصرف کردند به دستور کنت برترام سنت جیل کتابخانه آن را آتش زدند. گفته می شود این کتابخانه سه میلیون جلد کتاب داشت.(4)
جرجی زیدان می گوید: اسپانیاییها همین کار را هنگامی که در اواخر قرن پانزدهم، اندلس را از دست مسلمانان بیرون کشیدند، در خصوص کتابخانه های آن انجام دادند.(5)

پی نوشت:
1.    بنگرید: التراتیب الاداریه،ج2،ص453-454
2.    همان.
3.    همان،454،455
4.    بنگرید:تاریخ التمدن الاسلامی،ج2،ص51

منبع: ترجمه الصحیح من سیرة النبی الاعظم،ج1،ص64

هارون و انتخاب یک قاضی

محمد حسین قربانیان — Tue, 18 Jan 2011 06:22:11 GMT

در مورد هارون الرشید داستان ها و حکایات زیادی نقل شده است این حکایت در مورد انتخاب یک جوان غیر عرب به عنوان قاضی بغداد است.

عمرو بن مسعده گوید، پس از این که هارون همراه همسر خود، زبیده از بغداد به راه افتاد به مکه رفت و حج خود را با پای پیاده به جای آورد، در اواخر ماه ذی الحجه سال 180 به بغداد بازگشت، مردم عراق از هارون خواستند تا قاضی عادلی را بر آنان بگمارد. مردم عراق نزد هارون رفتند و هارون به آنان گفت: هر کسی را که می خواهید برگزینید تا او را به عنوان قاضی بر شما بگمارم. آنان نتوانستند کسی را برای این کار انتخاب کنند، عده ای یک نفر را که قریشی بود برگزیدند و عده ای دیگر جوانی را که غیر عرب بود برای این کار به هارون معرفی کردند. هارون آن دو را نزد خود فراخواند و به پیر مرد قریشی گفت: ای شیخ، من وزیری دارم، میان من و او درگیری پیش آمده است می خواهم در مورد ما داوری کنی. پیر مرد قریشی گفت: سرگذشت خودتان را بگویید تا میانتان داوری کنم. هارون نیز سرگذشت خود را با وزیر گفت. پیرمرد قریشی گفت: در مورد آنچه گفتی، بینّه و شاهدی بیاوری و یا این که وزیر تو باید سوگند یاد کند. هارون گفت: وزیرم آنچه را من گفته ام، پذیرفته است. پیرمرد قریشی، به نفع امیر المومنین داوری کرد. هارون گفت: برخیز، پیرمرد قریشی برخاست و رفت. هارون جوان را فراخواند و به او آنچه را که به پیر مرد قریشی گفته بود، گفت. جوان گفت: جایگاه شما با همدیگر تفاوت دارد، باید از جای خود برخیزید و پیش روی من بنشینید، تا درباره شما داوری کنم. رشید گفت: نیک گفتی و نیک خواستی. رشید و وزیر یعنی عمرو بن مسعده برخاستند و مقابل جوان نشستند. وقتی که نشستند، رشید خواست سخن بگوید، جوان گفت: عمرو از تو پیر تر است اجازه بده تا او سخن بگوید. رشید گفت: حق و عدالت، برتر از پیری و شیخی است. قاضی جوان گفت: آری، ولی رسول خدا(ص) به حویصه و محیصه گفت: ابتدا بزرگتان آغاز به سخن کند. عمرو بن مسعده سخن گفت و پس از آن رشید، وقتی که آنان سخنانشان را گفتند، قاضی جوان، حق را به عمرو داد. وقتی که کار داوری به پایان رسید، قاضی جوان فرمان داد تا رشید و عمرو به جای خود برگردند. رشید، از چگونگی دادرسی آن جوان ابراز رضایت کرد و به عمرو گفت: سزاوارتر آن است که وی به عنوان قاضی برگزیده شود. عمرو گفت: آری، ولی مردم به این که کدام یک قاضی باشند، سزاوارترند. رشید نیز مردم را گرد آورد و از آنان خواست تا به وی اجازه دهند هر کسی را که می خواهد به عنوان قاضی برگزیند. رشید جوان را فراخواند و وی را به عنوان قاضی معرفی کرد، جوان گفت: اگر امیر المومنین مرا در این کار مجبور می گرداند، می پذیرم ولی اگر مرا مخیر گرداند، راحتی و عافیت را بر می گزینم. رشید گفت: سزاوار نیست من کار مسلمانان را رها کنم در حالی که افرادی همچون تو در میان آنان باشند. گویند، مرد جوان کار قضاوت را به عهده گرفت و در آن مقام باقی ماند تا این که از دنیا رفت. وی مدت سه سال به عنوان قاضی مشغول بود.

منبع: امامت و سیاست، ترجمه، صفحه 388-390

یک مثال ساده برای فاجعه کپی برداری در اینترنت فارسی

محمد حسین قربانیان — Fri, 31 Dec 2010 09:25:10 GMT

در حین وبگردی به مطلبی با عنوان سرزمین های جداشده از ایران در طول 196 سال گذشته برخورد کردم که از عنوانش معلوم است در مورد چیست. با خودم گفتم مطلب جالبی است و به درد وبلاگ تاریخ می خورد. اما مطلب منبع مشخصی نداشت به خاطر همین، عین همین عنوان رو در گوگل جستجو کردم تا منبع اصلی این مطلب رو پیدا کنم. که با صحنه جالبی مواجه شدم.

گوگل بیش از 15000 هزار مورد برای این جستجو پیدا کرد و تا آنجایی که من نگاه کردم همه موارد عینا و بدون حتی یک کلمه تغییر، شبیه هم بود و جالب تر اینکه آخر نتوانستم بفهمم منبع این مطلب کجاست.فقط برخی از سایتها خیلی زحمت کشیده بودند و در فونت مطلب تغییراتی اعمال کرده بودند.

به همین خاطر بی خیال انتشار این مطلب در وبلاگ شدم.

خطابه حضرت زینب (س)

سبحان پاکپور — Thu, 30 Dec 2010 10:31:19 GMT

بشیر بن خزیم می گوید: در آن لحظه که زینب می خواست سخن بگوید او را زیر نظر گرفتم من تا آن زمان هرگز زنی به حیا و سخنوری او ندیده بودم، گویی زبان علی (ع) را در کام داشت. و در آغاز به مردم اشاره کرد ساکت شوند. جمعیت چنان در سکوت فرو رفت که صدای زنگ شتران نیز شنیده نمی شد. سپس فرمود: اما بعد! ای مردم کوفه! ای اهل فریب و نا جوانمردی! می گریید؟ خدا کند هیچ وقت اشکتان بند نیاید، و فریادهاتان هرگز خاموش نگردد. داستان شما مانند سرگذشت آن زنی است که رشته اش را پس از تابیدن محکم، واتابید. شما سوگندهاتان را وسیله فرب قرار می دهید و بدان پای بند نیستید.

شما جز لاف زنی و هیاهو هنری ندارید. مرامتان دشمنی و پیمان شکنی است. همچون کنیزکان چاپلوسی می کنید و به سان دشمنان طعنه زنید. سبزه زاری را می مانید که در زباله دان است. و یا نقره ای بر قبری. آگاه باشید که خشم خدا و عذاب جاودان را توشه آخرت خود ساخته اید.

آیا گریه می کنید و صدا به فغان و زاری بلند می نمایید؟ به خدا قسم عجیب است. پس زیاد گریه کنید و کم بخندید. شما بر دامن خود لکه ننگی نشاندید که با هیچ آبی شسته نمی شود. چگونه ممکن است ننگ کشتن سلاله پیامبر خاتم و کان رسالت از میان برود. شما کسی را کشتید که سرور جوانان بهشتی و پناهگاه خوبان و منزلگاه مسافران و منار عقل و مدار سنّت بود.

شما عملی بس زشت را وبال خود ساختید. از رحمت خداوند به دور مانید. کوششتان نومیدی ثمر داد. دستانتان به مطلوب نرسید و از معامله جز زیان و سرافکندگی سودی نبردید. و سرنوشتی غیر از خشم و غضب خداوند و خواری و خفت در انتظارتان نیست.

وای بر شما ای کوفیان. آیا می دانید که چه جگری از رسول خدا (ص) شکافتید؟ و چه زنان بزرگواری را در معرض تماشا گذاشتید؟ و کدام خونش را ریختید؟ و چه حرمتی را هتک نمودید؟

کاری بس زشت و قبیح را مرتکب شدید و دستتان را به جنایتی بس بزرگ آلودید. شما کاری کردید که زشتی آن از کوهها عظیم تر و از آسمان ها بالاتر بود. آیا جای شگفتی است اگر آسمان خون ببارد؟ بدانید که خواری تحمل عذاب آخرت در انتظارتان است و در آن روز یاوری نخواهید داشت. به مهلت خداوند دلخوش نباشید. زیرا وقت انتقام از او فوت نمی شود که عجله کند. او همیشه در کمین است.

این سخنرانی چنان مردم را منقلب کرده بود که همگی از حیرت این پیشامد دستها را بر دهان گرفته وهای های می گریستند. از جمله پیرمردی در کناری ایستاده بود و در حالی که می گریست و محاسنش خیس اشک شده بود، با خود می گفت: پدرو مادرم فدایتان باد. حقا که پیرانتان بهترین پیر و جوانانتان بهترین جوان و زنانتان بهترین زن و نسلتان بهترین نسل است. اینان شکار کس نشوند و تن به خواری ندهند.

برگرفته از کتاب لهوف

امام سجاد ملقب به ابن الخیرتین،تسبیح کربلا

محمد علی آورند — Wed, 29 Dec 2010 21:39:24 GMT

در امام سجاد علیه السلام نجابت عرب به اعتبار پدر و نجابت عجم به اعتبار مادر جمع شده بود، و به این جهت او را به «ابن الخیرتین» ملقب گردانیدند. آن حضرت اولین کسی بود که از خاک کربلا مهر و تسبیح درست کرد و بر آن سجده نمود. (منتهی الآمال، ج 2، ص 92).

ابو حمزة ثمالی و امام سجاد علیه السلام

محمد علی آورند — Wed, 29 Dec 2010 20:24:02 GMT

روزی ابوحمزه ثمالی به محضر امام سجاد علیه السلام مشرف شد و دید که آن حضرت گریه می کند. عرض کرد: این همه گریه و بی تابی برای چیست ؟ مگر عموی شما حمزه کشته نشد؟ مگر جدّ شما امیرالمؤمنین علیه السلام شهید نشد؟ شهادت عطیّه الهی برای خانواده شما است . حضرت فرمود: «ای ابوحمزه ! خداوند به تو جزای خیر دهد، بلی شهادت عادت خانواده ما است ، و هدیه الهی برای ماست ، ولی آیا شنیده ای یا دیده ای که قبل از جریان عاشورا زنی به اسارت گرفته شود؟ ای ابوحمزه ! به خدا سوگند! هر گاه به عمّه ها و خواهرانم نگاه می کنم به یاد فرار آنها در بیابان می افتم که از خیمه ای به خیمه دیگر و پناهگاهی به پناهگاه دیگر فرار می کردند، و دشمن فریاد می زد : خیمه های این ظالمان را به آتش بکشید». (ره توشه راهیان نور، ص 654).

زنان عاشورایی

سبحان پاکپور — Thu, 23 Dec 2010 12:20:00 GMT

ابتدای مشارکت سیاسی زنان در حماسه قیام حسینی را در عملکرد طوعه می یابیم.

پس از ورود ابن زیاد به کوفه و ایجاد رعب و وحشت شدید، چندین هزار کوفی بیعت کننده با مسلم بن عقیل، ترس از مخلوق را بر خوف از خالق قهّار ترجیح دادند و مردان نامرد همگی او را تنها گذاردند. در این آزمایش عظیم، تنها یک زن است که ولایت را پاس می دارد و در حمایت از امام علیه السلام، مردانه و بدون هراس از دشمن، نماینده او را در خانه خویش پناه می دهد.

طوعه که شاگرد مکتب آسیه است، عمری را در خدمت اشعث بن قیس منافق گذرانده است. این زن، کنیز آن کسی است که ضربه های بسیاری را به علی علیه السلام و شیعیان او وارد ساخت. دخترش جعده قاتل امام حسن علیه السلام و پسرش محمد بن اشعث از فرماندهان لشکر ابن زیاد در جنگ با امام حسین علیه السلام است. علاوه بر آن، فرزند طوعه، بلال نیز از نامردان پیوسته به ابن زیاد است که محل اختفای مسلم را به مأموران ابن زیاد نشان می دهد. طوعه پس از یورش مأموران، به حمایت از مسلم می پردازد. هنگامی که مأموران از پشت سر به مسلم حمله می کنند،‌او را با خبر می سازد تا مراقب پشت سر باشد و در هنگام تشنگی شدید نماینده امام، به او آب می رساند و سیرابش می سازد.

از تلاش سیاسی دیگر زنان شیعه می توان از ماریه، دختر سعید، در بصره نام برد که خانه اش را محل اجتماع شیعیان مخالف یزید قرار داده بود و از این محفل چند تن عازم کربلا می شوند تا امام حسین علیه السلام را در قیام خود یاری کنند.

پس از آن حضور پر افتخار زنان را کنار خاندان امام علیه السلام می یابیم. هنگامی که امام حسین علیه السلام به اصحاب خود اذن ترخیص داده فرمودند: « هر کس، عیال با خود همراه دارد همین امشب او را به مأمنی برساند فردا مردان ما کشته می شوند و عیال من به اسیری می روند » صدای ناله همسر علی بن مظهر از درون خیمه بلند شد که: ای پسر زهرا علیها السلام! آیا ما قبلیت خدمت به خواهران و دخترانت را نداریم؟ کلام پر از صفای این زن سبب شد تا حضرت اجازه دهند زنان نیز با انتخاب خویش شریک غم خاندان آن حضرت گردند. این بانوان با تمام توان، برای یاری امام علیه السلام در این حماسه عظیم کوشیدند. گاه چون « دیلم » همسر زهیر و « قمر » همسر عبد الله بن عمیر کلبی و... مردان خویش را تشویق به شرکت در قیام امام علیه السلام نمودند و گاه تسلی بخش خاندان امام علیه السلام شدند. پس از این قیام نیز برای جاوید نگه داشتن یاد این حماسه، نقش مؤثری را ایفا کردند.

از عظمت حماسه زنان خاندان امام حسین علیه السلام هر چه سخن گوییم،‌ کم گفته ایم. تمام زندگی زینب علیها السلام تکرار رؤیت شهادت هاست، از طفولیت شاهد شهادت مادر،‌محاسن غرقه به خون پدر، لخته های خون بیرون ریخته از دهان برادر و اکنون نیز شهادت ٧ برادر و ۵ برادرزاده می باشد. کوچک ترین مصیبت او در بعد از ظهر عاشورا شهادت دو فرزندش عون و محمد است. حضرت زینب افزون بر کوله باری از رهج شهادت عزیزان و مشاهده زجر اسارت خاندان، مسؤولیت عظیم پیام رسانی فرهنگ عاشورا را بر عهده دارد که:‌کل یوم عاشورا و کل ارض کربلاء.

فاطمه بنت الحسین علیه السلام ناظر رزم همسر خود و زخم فراوان او است، تا بدان جا که همگان او را کشته می پندارند و در مدتی کوتاه در یک عصر خونین، شهادت پدر، دو برادر، ۶ عمو و سه عموزاده را به عیان می بیند.

فاطمه بین الحسن علیه السلام نیز نظاره گر شهادت سه برادر، ٧ عمو، دو عموزاده، بیماری شدید همسر خویش امام سجاد علیه السلام و رنج عطش شدید و گرسنگی و آزار فرزند کوچکش امام باقر علیه السلام است. او همان کسی است که امام صادق علیه السلام در وصفش فرمودند: « زن صدیقه ای که در خاندان امام حسن علیه السلام، زنی چون او یافت نمی شد. »

و ...

حرکت امام حسین (ع) از مکه

سبحان پاکپور — Wed, 22 Dec 2010 10:31:58 GMT

امام حسین (ع)‌ بدون اطلاع از اوضاع کوفه، در روز چهارشنبه مصادف با هشتم ماه ذی الحجه سال شصت از مکه به کوفه حرکت کردند.

حرکت امام حسین (ع)‌درست مصادف با روزی بود که مسلم به شهادت رسید.

ابو جعفر محمد بن جریر طبری امامی در کتاب « دلایل الامامه » از ابو محمد سفیان بن وکیع، از پدرش وکیع، از اعمش از ابو محمد واقدی و زرارة بن خلج نقل کرده است که گفتند: قبل از آنکه حسین (ع) بخواهد به سمت عراق حرکت کند به دیدنش رفتیم و او را از وضعیت مردم کوفه آگاه کردیم و متذکر شدیم که قلب کوفیان با توست، اما شمشیرشان بر علیه توست. بنابراین بهتر آن است که از رفتن به کوفه خودداری کنید و همین جا بمانید.

امام حسین (ع) با دست به آسمان اشاره کرد. درهای آسمان باز شد و فرشتگان بی شماری فرود آمدند. آنگاه فرمود: حیف که اسباب و شرایط لازم فراهم گشته و اجل من فرا رسیده است و الّا به کمک این فرشتگان به جنگشان می رفتم. ولی یقین دارم که آنجا محل کشته شدن من و یارانم است و غیر از فرزندم علی کس دیگری زنده نمی ماند.

برگرفته از کتاب لهوف